تاقچه - مقالات

فیروزه کوبی

فیروزه کوبی

از معدود صنایع‌دستی هست که می‌توان اذعان داشت که هر دو خصوصیت گیرایی و زیبایی یک محصول صنایع‌دستی را داراست.

در این هنر فیروزه‌هایی که حاصل ضایعاتی از تراش‌های فیروزه است را به طرز هنرمندانه و زیباتر روی سطح یک بدنه می‌نشانند که نتیجه آن خلق هنر زیبای فیروزه کوبی بر روی آلیاژ هست که نام دیگر این هنر صنایع‌دستی فیروزه نشانی می‌باشد.

پیشینه فیروزه کوبی

این هنر که در مشهد و در حدود ۸۰ سال قبل برمی‌گردد که در آن زمان هنرمند استادی که یوسف حکمیان نام داشت این هنر را بر روی زیورآلات تجلی داده بود. از زیورآلاتی که توسط هنر فیروزه کوبی تجلی‌یافته بودند می‌توان به گلی سینه، گوشواره و همچنان دستبند همچنین در سایر زینت‌آلات نیز می‌توانستیم این هنر یا بیابید، بعد از گذشت بیست سال استاد حاج داداش هنر فیروزه کوبی را در اصفهان نیز رونق داد که تا به امروز این هنر در اصفهان رواج دارد شایان به ذکر است که هنرمندان این هنر تعداد معدودی هستند.
اصفهان در فیروزه کوبی علاوه بر زیورآلات بر روی لیوان و بشقاب و بعضی از لوازم خانه نیز انجام می‌شود البته شاغلان این صنعت تعداد معدودی هستند که تعداد آنها به انگشتان دست هم نمی‌رسد.

نحوه ی ساخت فیروزه کوبی

محصول فیروزه کوب فارغ از اینکه ظروف یا جزو زینت‌آلات هست، به ش شیئی اطلاق می شود که جنس آن از نقره برنجی یا مسی یا ورشویی است البته به برنزی که شامل ذره های کوچک سنگ فیروزه بر روی سطح آن به شکل موزائیک آنجا باشند زیبایی خاصی به این فلزات می‌دهند.
ساختن و ایجاد همچین محصولاتی از دو مرحله کلی تشکیل می شود:

۱- زرگری واژه زرگری اطلاق می شود به ایجاد و آماده سازی شی از جنس فلزاتی که در بالا نام آنها برده شد.
این عمل توسط زرگر ها یا صنعتگران فلزات توسط دست، پرس شده و یا اینکه با توجه به شرایط با ترکیبی از هر دو ایجاد می شود.
بعد از اینکه شکل کلی شی ای که قرار هست روی آن فیروزه کوب گردد تعیین می شود و دور آن قسمت را با یک رشته فلز که همجنس خود فلز شی است لحیم می کنند تا دور قسمتی که قرار است فیروز کوب انجام شود به اندازه دو یا حداکثر سه میلیمتر از سطح خود فلز ارتفاع یابد لازم به ذکر است که این کار اکثراً توسط صنعتگر فیروزه کوب و یا زرگر انجام داده می شود.

اگر بخشی که برای فیروزه کوبی انتخاب شده است بزرگ باشد و قسمتی از آن خالی بماند، برای آنکه از زیبایی کار کاسته نشود با رشته‌هایی از جنس همان فلز نقش‌هایی ریز و زیبا معمولاً به شکل بوته و گل در داخل بخشی که انتخاب شده است کشیده می شود.
این کار هم باعث که کار به استحکام قابل قبولی برسد و هم از حیث زیبایی، زیبایی بیشتری به خود گیرد.

فیروزه کوبی

بیش از هر کاری استاد فیروزکوب ریز سنگ های فیروزه ی را که برای کار دیگه ای قابل استفاده نیستند از معدن های فیروزه یا کارگاه هایی که مختصی فیروزه تراشی هستند در دامغان و مشهد و یا نیشابور تهیه می کنند.

البته این تراشه های فیروزه شامل خاک و ریزه های ناخالصی هستند که در ابتدا می بایستی از فیروزه ناب جدا شوند تا آماده استفاده بشوند.

بعد فیروزه ها را نسبت به اندازه و مقیاسی که دارند از همدیگر جدا می شوند که به این عمل مهم در فیروزه کوبی دانه بندی می گویند تا برای ساخت هر کدام از محصولات فیروزه کوب از اندازه متناسب استفاده گردد و محصولی زیبا خلق شود.

حالا نوبت به داغ کردن شیئ می رسد ( تقریبا سی درجه سانتی گراد ) و در حین گرما دادن بر روی بخش هایی که فیروزه بر روی آن قرار گیرد ماده ای بنام لاگ گردوئی می ریزند و این پودر تقریبا ذوب می شود و آن بخشی را که تعیین شده است برای اینکه سنگ های فیروزه ای درآنجا قرار گیرند را بپوشاند.

سنگ های فیروزه ای را می بایستی در زمانی که لاک حالت ذوب شده دارد و می توان گفت سنگ فیروزه بر روی آن می چسبند و قبلا هم سنگ های فیروزه ای به اندازه تعیین شده را آماده کرده ایم بر روی شیئ قرار می دهیم.

زمانی که لاک روی شیئ هنوز حالت ذوب شده دارد بخشی از سنگ های فیروزه ای را که قبلا آماده کرده ایم را روی شیئ می گذاریم فیروزه ها را می بایستی چنان کنار هم قرار دهیم که فاصله ای که بین آنها نباشد و یا حداقل فاصله بین آنها باشد.

برای اینکه فاصله هایی که بین فیروزه ها است باقی نماند کمی گرما را بیشتر می کنند. و پودر لاک بیشتری بر روی فیروزه ها می زنند. تا وقتی که لاک به مذاب از جنس لاک تبدیل می شود و بعد از این عمل با ریختن سنگ های ریزتر بیشتر به منظور اینکه سنگها به صورت کامل در کنار یکدیگر قرار بگیرند که اصطلاحا به این عمل نشستن سنگ برروی کار می گویند. پس با فشار دست بر روی سطح سنک های فیروزه ای باعث می شوند که فیروزه ها به درستی در سطح کار چسبیده شوند.
بعد از اینکه شی شروع به سرد شدن کرد قسمت هایی که پودر لاک به آنها زده شده بود به صورت کاملا سفت در می آیند.

در مرحله بعد بخش هایی که از لاک و فیروزه است را توسط سمباده آب ساب می کنند به منظور اینکه بخش های اضافی پودر لاک و برچستگی های که بر سنگ ها است به صورت سیقل در بیاید. بعد از این مرحله فیروزه ها به صورت فیروزه یی و پودر لاک به رنگ قهوه ای تیره در میان سنگ ها دیده می شود.

بعد از پشت سر گذاشتن این مرحله اگر در بخش هایی از سطح باز هم شاهد به هم ریختگی هایی بودیم می بایستی دوباره به شی گرما می دادیم و با استفاده از فیروزه های ریز و لاک بخش هایی را که رخته بودند را ترمیم می کردیم و بعد از این کار سطح را سمباده می کشیم تا سیقل شود.

در برخی از مواقع عمل مرمت توسط بتونه ای که فیروزه ی رنگ است انجام می شود و این بتونه به وسیله ترکیب گل مل روغن و همچنین رنگ لاجورد به وجود می آیند.

پرداخت کاری آخرین مرحله ای است که در هنر فیروزه کوبی انجام می شود است که خود نیز شامل دو مرحله است:

در مرحله نخست پرداخت، بخش هایی فلزی هست که در زرگری ها و یا در چرخکاری این کار انجام می شود این عمل برای این است که بخش هایی از کار که به صورت کدر و تیرگی در اثر فیروزه کوبی به وجود آمده است از بین برود.

این کار به وسیله دست و با تیغه و با ابزارهای مخصوص انجام می شود.

و بعد نوب به پولیش این بخش ها می رسد تا کار در نهایت شفاف تر شود و همچین سیقلی بشود.

مرحله بعدی پرداخت فلزی که فیروزه کوبی روی آن انجام شده است؛ که بعد از پولیش بخش های فلزی شیئی دوباره به کارگاه برگردانده می شود و اینجاست که با استفاده از روغن کنجد و یا روغن زیتون سطح هایی از فلز که فیروزه کوبی شده اس را با روغن بولیش می کنند تا قسمت های پولیش داده شده نیز کاملا شفاف شوند.

نکته قابل تامل در این بین این است که مهم ترین بخش هنر فیروزه کوبی نصب درست سنگ های فیروز بر روی فلز است به طوری که در مرحله پرداخت فیروزه ها از روی فلز جدا نشوند؛ همچنین هر چه فیروزه ها نظم بیشتر کنار هم داشته باشند و کار بیشتری روی فلز فیروزه انجام شده باشد و فاصله سنگ های فیروز های کنار هم کمتر باشد آن کار از ارزش بیشتری برخوردار خواهد بود.

در صنعت فیروزه کوبی، فیروزه کوب وقتی که در حال خلق فیروزه کوب است از ابزار های خاص این صنعت، از قبیل گاز انبر چراغ گاز جکش دریل پنس سوهان و همچنین برخی ابزار دیگر بهره می گیرد

 

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست