تاقچه - مقالات

مینا کاری

مینا کاری

ابتدا به میناکاری در گذر تاریخ می پردازیم

کارشناسان بر این باورند که میناکاری پیشینه ای بیش از ۵۰۰۰ سال را دارد.

برخی از کارشناسان بر این باوراند که میناکاری در ایران باستان به وجود آمده است و بعد از آن در سایر کشور ها مورد استقبال قرار گرفته است.

البته اروپا نیز تاریخ بسیار قدیمی در این میان دارد که مربوط به قرن ۱۳قرن قبل از تولد میلاد در کشور قبرس نمونه هایی از این هنر که از معروف ترین آنها می‌توان به شش انگشتر طلا اشاره کرد؛ همچنین در کشور یونان مجسمه زیوس نیز از مینا کاری استفاده شده است.

دوران هخامنیشیان و قبل از آنها

در بررسی هایی که قبلا در نهاوند انجام شده است، یه عدد گوشواره از جنس طلا پیدا شده است که سبک زرگری به کار رفته در آن به قرن هفتم الی هشتم قبل از میلاد می‌رسد.

می توان گفت این نمونه یک لعاب شیشیه ای از نوع مینا است همچنین بوزوبند هایی که از جنس طلا تزیین می شدند هم مربوط به میناکاری دوره هخامنیشان می باشد.

که در دو موزه آلبرت لندون و همچنین ویکتوریا هستند.

همچنین یکی دیگر از آثار زیبای آن دوره که در موزه لس آنجلس نگه داری می شود کاسه برنزی است که مربوطه به ۵۵۰ الی ۳۳۰ سال قبل از تولد میلاد بر می گردد و اندازه این کالای کم نظیررکه عمق آن به ۳.۲ و به قطر ۱۵ سانتی متر می رسد.

ساسانیان

سالها قبل در کشور ارمنستان بشقاب های منحصر به فرد از زمان ساسانی کشف شد که در موزه متروپولیتن نیویورک و همچنینی در موزه ی هنر های اسلامی برلین نگه داری می شوند.

که این ها از آثار میناکاری ایران باستان به حساب می آیند.

البته برخی دیگر از میناکاری های چشم نواز در موزه کشورختب فرانسه و انگلستان است و همچنین در روسیه موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ نیز برخی از میناکاری ایرانی نگه داری می شود.

سلجوقیان

بی شک تاریخ دانان اوج میناکاری را در دوره حکومت سلجوقیان می دانند که در این دوران بودکه ظروف میناکاری و برنجی به متداول و رایج شد و هنر میناکاری طرفداران بسیاری را جذب خود کرد.

البته آوازه میناکاری فقط به داخل مرزهای حکومت ایران بسنده نکرد و فراتر از مرز های ایران کهن نیز رفت.یکی معروفترین آثار بی شک سنی آلپ ارسلان است که بر روی نقره هنر میناکاری انجام شده است که در موزه زیبا و منحصر بفرد بوستون برای دید عموم به نمایش گذاشته شده است لازم به ذکر است که این اثر خارق العاده اثر استاد حسن الکاشانی است که نام این استاد با خط کوفی بر روی ظروف نوشته شده است .

تیموریان

هنر مینا کاری و فلزکاری در زمان بعد از حمله مغول دست خوش تغییراتی شدند و سبک جدیدی از این دو هنر ابداع شد.

از تغییرات بخصوص می توان به طرح ها و شکل های ایرانی با لباس های درباری به جای نقش های عربی اشاره کرد و در زمان تیموری هنر میناکاری ایرانی به شکل شرقی خود درآمد.

صفویان

در این دوران مینا کاران این صنعت بیشتر بر روی نقره روی آورندکه بر روی نقره نقش‌های مینیاتوری از قبیل مجلس های بزم که می توان گفت در دربار مورد استفاده واقع می شد گسترش یافت.

قاجاریان

زمان قاجار، هنر میناکاری از اوج شکوه اش کاسته شد و بیشتر برای اجناسی همانند بخش هایی از بادگیر و کوزه و سر قلیان مورد استفاده قرار گرفت.

در قصر شاهان نیز مخصوصا ناصرالدین شاه از قلیان هایی که از هنر میناکاری بر روی آنها استفاده شده بود بسیار زیاد بود و همچنین در منازل اشراف برخی از اجناس هماند گلاب پاش،قوطی سیگار کمربند گوشواره از میناکاری بهره گرفته بود.

از زمان پهلوی هابه امروز

صد البته که در دوران قاجار میناکاری از شکوه خود فاصله گرفت؛ ولی در دوران پهلوی تا مدتی فراموش شده بود تا اینکه یکی از اساتید بنام آن زمان به نام شکرالله صنیع زاده کارگاهی را تاسیس کرد؛ و هنرجویایی را در ان تعلیم داد که بعد ها به اساتید خبره بدل گشتند و این هنر دوباره بر سر زبان ها زنده گشت.

امروزه خیل عظیمی از استادان این هنر به سبک زمان قاجار و سبک و سیاق این استاد ببنام فعالیت می کنند.

در میان این اساتید می توان نامهای استاد حسین هنردوست، محمد علی فرشید غلامحسین فیض اللهی، مهدی غفاریان و برادران نعمت اللهی را یافت.

امروزه بانوان نیز به سوی این هنر گران بها جذب شده اند که در این میان می توان نام استاد مینا جوهری نام برد.

میناسازی یا میناگری با همان میناکاری صنعت یا هنری است که قدمت آن را مورخان به پنج هزار سال نسبت می دهند که این هنر زیر مجموعه صنایع دستی می شود.

اکنون کههنر میناکاری بیشتر بر روی مس رواج دارد ولی می توان گفت بر روی سفال نقره و یا حتی طلا نیز می توان مینا کاری را دید.

بیشترین کیفیت را در میناکاری بر روی طلا دارد که اجرای جزيیات کامل طرح بر روی طلا انجام می شود و این در حالی است که امکان اجرای این عمل بر روی نقره ومیناکاری های مسین نیست.

می توان گفت، میناکاری بر روی طلا اثر صابئین در اهواز می باشد که اصطلاحا به آن را طلای صبّی می شناسند.

اکنون در کشورمان اصفهان پذیرای تولید میناکاری های ظروف می باشد و از ان سو اهواز کانون جواهرات میناکاری است و اساتید بنام میناکار در این دو شهر فعالیت می کنند.

هنر میناکاری از لحاظ تولید در دو بخش مجزا قرار می گیرد:

  1. مینای خانه بندی
  2. مینای خانه بندی

مینا سیمی یا به اصطلاح همان مینای خانه بندی سبکی کهن هست که در آن از مفتول های خیلی نازک به کار می رود.

ابتدا مفتول ها را میناکار به شکلی که می خواهد در می آورد و قطعه ای که قرار است مفتول روی آن با استفاده از چسب قرار می گیرد و البته لعاب شیشیه ای است که بر روی این قرار می گیرد.

بعد از این مرحله مینا را به داخل کوره ای تقریبا دمای آن به هزار درجه می رسد می گذارند و در اثر این کار مفتول کاملا به قطعه جوش زده می شود.

و بعد از این مرحله میناکاری که رنگ های خاص خود را دارد که این رنگ ها به صورت پودر می باشند را در سطح کار می پاشند بعد از این عمل دوباره در کوره ای که حرار ان تقریبا هزار درجه است به مدت زمان سه دقیقه می گذارند.

مفتول ها بعد اینکه در کوره قرار داده شدند به شکل سیاه در می آیند که می بایستی با اسیدکاری رنگ این میناها به حالت قبل از کوره برگردد.

لازم به ذکر است بیشترین مینای خانه بندی در شهر های تهران و اصفهان است ولی متاسفانه کارگاه آموزشی در کل کشور برای مینای خانه بندی را پژوهشکده میراث فرهنگی می توان نام برد.

می نای خانه بندی یک زیر مجموعه به نام مینای سیاه نیز دارد البته مینای خانه بندی را مینای صائبین نیز می گویند که این سبک از هنر میناکاری اکثر در شهر های جنوب ایران مخصوصا اهواز رواج دارد.

مینای نقاشی

امروزه سیکی که بیشترین رواج را در میان میناکاران شهر های ایران رواج دارد.

میناکاری مینای نقاشی است بدین شکل که روی لعابی که کاملا به صورت شفاف است نقش های مینا را قرار می دهد.

برای این کار در مرحله نخست استاد دواتگر یا مسگر روی شیئ ای که قرار است هنر میناکاری روی آن انجام شود را به شکل مورد نظر در می آورد و بعد از کار هتس که استاد میناکار از لعاب سفید استفاده می کند تا بتواند به شیئ رنگ بدهد. این مرحله نه تنها یکبار بلکه چندین بار تکرار می شود و بعد از هر بار در کوره ای که دمای آن تقریبا به نهصد درجه می رسد می گذارند تا رنگ لعاب آن کاملا بر روی شی ثابت بشود.
بعد شیئ ای که به صورت سفید درآمده است را با نقاشی تزیین می کنند و دوباره این شی را در کوره ای که دمای آن تقریبا نهصد درجه است می گذارند تا کاملا پخته شود و رنگ ها به صورتی که مد نظر استاد میناکار در می آید لازم به ذکر است در گذشته طبیعتا از رنگ های کاملا طبیعی همانند رنگ معدنی یا رنگ های گیاهی استفاده می شد ولی امروزه از رنگ های صنعتی و شیمایی برای رنگ آمیزی شیئ مینا استفاده می شود.

ماده اکسید قلع باعث می شود تا شیئ مینا شفافیت داشته باشد البته در مینای منقوس که روزگاران قدیم رواج داشته است؛ در حال حاضر استاد علیرضا پروازی که از اساتید بنام این حوزه است ماده لعابین را که با قلع کدر می شود و از زنگارهای فلزات و سیلیس درست می شود را روی حرارت می گذارند تا مینایی که کدر است را به فلز جوش بخورد و بعد از این کار روی زمینه طرحی که مورد نظر بود است به رنگ های آبگینه ظاهر شده و سپس ذوب می شود.

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست